Madaxda Puntland iyo Jubbaland, oo ay weheliyaan siyaasiyiin mucaarad ah oo ku sugan Muqdisho, ayaa ku dhawaaqay inay isku raaceen hannaan doorasho oo ay ku tilmaameen mid ku dhisan is-afgarad siyaasadeed iyo nidaamka awood-qaybsiga ee 4.5. Go’aankan ayaa yimid xilli Dowladda Federaalka Soomaaliya (DFS) ay ku adkeysanayso hirgelinta doorasho qof iyo cod ah iyo isbeddellada dastuuriga ah ee ay waddo.
Bayaan ay si wadajir ah u soo saareen dhinacyadan ayaa lagu sheegay in xaaladda siyaasadeed ee dalka ay u baahan tahay heshiis loo dhan yahay, ayna muhiim tahay in laga fogaado tallaabooyin hal dhinac ah oo horseedi kara kala qaybsanaan siyaasadeed iyo amni darro. Waxay sheegeen in nidaamka 4.5 uu yahay qaabkii ugu habboonaa ee lagu gaari karo doorasho la isku raacsan yahay inta laga hirgelinayo doorasho qof iyo cod ah oo dhab ah.
Puntland iyo Jubbaland waxay marar badan muujiyeen diidmadooda ku aaddan wax-ka-beddellada dastuurka iyo hannaanka doorashooyinka ee ay dowladda dhexe waddo, iyagoo ku doodaya in aan lagu saleyn wadatashi qaran oo ballaaran. Labada maamul waxay ku baaqeen in dib loogu laabto miiska wada hadallada si loo helo heshiis siyaasadeed oo ay dhammaan dhinacyadu ku wada qanacsan yihiin.
Mucaaridka Muqdisho ayaa iyaguna sheegay in mudnaanta ugu weyn ay tahay in la helo hannaan doorasho oo ay ku wada qanacsan yihiin dowladda federaalka, dowlad-goboleedyada iyo saamileyda siyaasadda. Waxay ka digeen in haddii aan la helin heshiis siyaasadeed, dalka uu geli karo khilaaf cusub oo saameyn ku yeesha xasilloonida iyo geeddi-socodka dowlad-dhisidda.
Dhanka kale, Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa ku adkaysanaysa qorshaheeda ku aaddan hirgelinta doorasho qof iyo cod ah, iyadoo ku doodeysa in shacabka Soomaaliyeed ay xaq u leeyihiin inay si toos ah u doortaan hoggaamiyeyaashooda, isla markaana laga gudbo nidaamka qabiilka ku salaysan ee 4.5. Dowladda ayaa sidoo kale sheegtay in dib-u-habaynta dastuurka iyo nidaamka xisbiyada badan ay yihiin tiirarka lagu gaari karo dimuqraadiyad waarta.
Khilaafkan siyaasadeed ayaa imaanaya xilli dadaallo kala duwan oo dhex dhexaadin iyo wada hadal ah ay socdaan, iyadoo beesha caalamka iyo qaar ka mid ah saaxiibada Soomaaliya ay ku baaqeen in dhinacyadu ku xalliyaan kala aragti duwanaanshahooda wadahadal iyo is-afgarad, si looga fogaado xiisado siyaasadeed oo halis gelin kara xasilloonida dalka.
Arrintan ayaa muujinaysa kala duwanaanshaha weyn ee ka dhex jira dhinacyada siyaasadda Soomaaliya ee ku saabsan nooca doorasho ee dalka laga qabanayo, waxaana muuqata in xal waara uu ku xirnaan doono heerka ay dhinacyadu uga heshiiyaan hannaan ay wada aqbalaan.