Wasiirka Shaqada iyo Arrimaha Bulshada ee Dowladda Federaalka Soomaaliya, Prof. Salim Alio Ibro, iyo Wasiirka Jinsiga, Shaqada iyo Horumarinta Bulshada ee Jamhuuriyadda Uganda, Hon. Lt. Gen. Henry Tumukunde, ayaa kala saxiixday heshiis laba-geesood ah oo lagu xoojinayo iskaashiga labada dal ee dhinacyada shaqada iyo shaqaaleysiinta.
Heshiiskan ayaa ujeeddadiisu tahay in la sameeyo hannaan nidaamsan oo lagu maamulayo shaqaaleysiinta muwaadiniinta labada dal, iyadoo la ilaalinayo xuquuqda shaqaalaha, lana xaqiijinayo in fursadaha shaqo ee la heli karo lagu maamulo habraacyo hufan, caddaalad ah oo waafaqsan shuruucda labada dal.
Sidoo kale, heshiiska ayaa muhiimad gaar ah siinaya badqabka iyo daryeelka shaqaalaha Soomaaliyeed iyo kuwa Uganda, si loo xaqiijiyo in muwaadiniinta labada dal ee ka shaqeysta dalalka kale ay helaan ilaalin ku filan, isla markaana ay ka badbaadaan tacaddiyada, khiyaanada iyo ka faa’iidaysiga sharci-darrada ah ee la xiriira shaqaaleysiinta.
Qodobbada heshiiska ayaa sidoo kale qeexaya waajibaadka loo-shaqeeyayaasha, habraacyada lagu diyaarinayo laguna fulinayo qandaraasyada shaqada, iyo ilaalinta xuquuqda shaqaalaha inta ay ku guda jiraan shaqadooda. Arrimahan ayaa qayb ka ah dadaallada lagu xaqiijinayo in xiriirka shaqaalaha iyo loo-shaqeeyayaashu ku dhisnaado heshiisyo cad, waajibaad la yaqaan iyo ilaalin sharciyeed.
Heshiiska ayaa sidoo kale dhigaya in la xoojiyo wada-shaqeynta hay’adaha ay khusayso ee Soomaaliya iyo Uganda, si loo fududeeyo hirgelinta qodobbada lagu heshiiyey, loona helo hannaan lagu dabagalo fulintooda. Waxaa intaas dheer in la dejinayo habraacyo lagu xallinayo khilaafaadka ka dhasha shaqada iyo shaqaaleysiinta, iyadoo la raacayo shuruucda iyo xeerarka ka jira labada dal.
Dhanka kale, iskaashigan ayaa fursad u noqon kara horumarinta xiriirka labada dal ee dhinaca maamulka suuqa shaqada, is-weydaarsiga khibradaha iyo hagaajinta nidaamyada lagu maamulo shaqaaleysiinta muwaadiniinta. Waxa uu sidoo kale gacan ka geysan karaa kor u qaadista wacyiga shaqaalaha ee ku saabsan xuquuqdooda iyo waajibaadkooda, iyo sidii ay ku heli lahaayeen shaqooyin lagu ilaaliyo badqabka iyo sharaftooda.
Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa dadaallo ku bixinaysa horumarinta maamulka suuqa shaqada, ilaalinta xuquuqda shaqaalaha iyo ballaarinta fursadaha shaqo-abuurka, iyadoo iskaashi la yeelanaysa dalalka kale iyo hay’adaha caalamiga ah. Heshiiskan lala galay Uganda ayaa qayb ka ah dadaalladaas, isaga oo diiradda saaraya nidaaminta shaqaaleysiinta iyo xoojinta ilaalinta muwaadiniinta labada dal.
Ugu dambayn, heshiiska Soomaaliya iyo Uganda ayaa muujinaya muhiimadda ay leedahay in labada dal ay iska kaashadaan dhismaha hannaan shaqaaleysiin oo hufan, caddaalad ah, isla markaana dhowraya xuquuqda shaqaalaha. Hirgelinta heshiiska ayaa muhiim u noqon doonta xaqiijinta in shaqaaluhu helaan ilaalin ku filan, loo-shaqeeyayaashuna gutaan waajibaadkooda, iyadoo la raacayo shuruucda iyo habraacyada labada dal.